Nederbloggers
Verzamelblog van Nederlandse – en Vlaamse bloggers in het Buitenland

Op de schermen in de metro is maar weinig ruimte voor nieuws: drie berichten achter elkaar, daarna sport, en dan weer reclame. “Wolf op 80 kilometer van Berlijn!” was vanochtend de schokkendste kop. Het is niet de eerste wolf die de hoofdstad nadert, maar zo dichtbij waren ze al heel lang niet meer. Een automatische camera heeft nu het bewijs geleverd: op een verlaten militair terrein bij Lieberose loopt een wolf rond, de boswachter is enthousiast en zegt dat mensen niet bang hoeven te zijn.

“Wolven zijn schuw,” zegt de opperboswachter van de streek, en als je er als wandelaar een tegenkomt: “Blijf stil staan en geniet van dat bijzondere moment.” Maar niet iedereen kan stil genieten: ander wild zoals herten en reeën trekt zich steeds meer terug van de heide naar het bos, vertelt een andere boswachter. En schapen zijn de traditionele prooi, dus herders en boeren moeten beter op hun schaapjes letten. Hekken met schrikdraad, goed afgerichte honden, adviseert de Milieudienst van de deelstaat Brandenburg.

Sinds de Tweede Wereldoorlog waren er nauwelijks wolven in Duitsland, want de grenzen zaten potdicht en er lagen landmijnen. Maar net als de mens profiteert ook de wolf nu van de open grenzen. Intussen zijn er zo’n zestig in Duitsland, in roedels, in paren en sommigen zwerven nog alleen rond. Ze zijn wettelijk streng beschermd: voor het doodschieten van een wolf  kun je vijf jaar gevangenisstraf krijgen. Wat jagers er trouwens niet van weerhoudt ze af en toe onschadelijk te maken: wolven zijn nu eenmaal concurrenten voor de jacht.

En ook Nederland ligt intussen binnen het bereik van de wolven. Vorig jaar meldde de Zoogdierenvereniging al dat er een roedel is gesignaleerd “op 200 kilometer van de Nederlandse grens“. De Veluwe zou voldoende lekkere hapjes te bieden hebben, en een wolf doet makkelijk vijftig kilometer per dag. Maar voorlopig is er kennelijk nog voldoende jachtgebied in Duitsland. En misschien hoort Berlijn daar binnenkort ook wel bij. Nou maar hopen dat ik stil durf te blijven staan om te genieten als ik er een tegenkom.

Het is bitterkoud in Berlijn, voor vannacht wordt min 16 voorspeld, en ook overdag is het maar moeilijk te geloven dat de aarde opwarmt. Wat mij betreft mag de klimaatverandering wel een tandje hoger, denk ik vaak dezer dagen. Maar zo mag je niet denken, zeggen de sneeuwmannen, want die kunnen daar niet tegen. De actie “red de sneeuwmannen” is eigenlijk bedoeld om aandacht te vragen voor het broeikaseffect, maar echt bedreigd worden de witte heren voorlopig niet.

Maria Richter heeft zich als vrijwilliger gemeld bij het project, ze zat zonder werk, ze maakt graag kunst, “ja en het klimaat is een belangrijk onderwerp he?” Ze heeft al een aantal sneeuwmannen gebouwd op de Schlossplatz in Berlijn, het lege gat waar vroeger het parlement van de DDR en daarvoor het keizerlijk paleis stond. Samen met kinderen, want op deze eerste dag zijn het vooral verantwoorde schoolklassen die meehelpen. De bedoeling is dat het hele weekend mensen komen om sneeuwmannen te maken, als statische “demonstratie” tegen de opwarming van de aarde.

Maria is misschien met open ogen in een commerciële val getrapt, de demonstratie is een initiatief van een energiebedrijf uit de provincie dat voet aan de grond wil krijgen in de hoofdstad. Maar ze heeft vooral te kampen met sneeuw die niet plakt, en dat klopt: ieder kind weet dat je de beste sneeuwballen en sneeuwmannen kunt maken als het net onder nul is. Dan plakt de sneeuw beter, bij deze siberische temperaturen is het veel te droog. Je kunt er geen ballen van rollen, alleen emmers vullen, aanstampen en de inhoud opstapelen…

Er hebben al foto’s in de Berlijnse kranten gestaan, het is een leuk uitje voor het hele gezin en ook nog goed voor het milieu. Toch? Maar eh… waar komt al die sneeuw eigenlijk vandaan? Want het is dan wel klappertandenkoud, maar het heeft al een week niet meer gesneeuwd. Het is kunstsneeuw, verklapt Maria, “die wordt gemaakt van stikstof of zo, in een grote tent aan de rand van het plein”. Dat kost natuurlijk wel veel energie, maar ja het is voor het goede doel. Precies, gooi er nog maar een sneeuwkanon tegenaan, liefst op diesel of steenkool, als het maar warmer wordt op aarde! Arme sneeuwmannen…

Ze liggen sinds dinsdag onder een dikke laag sneeuw, ze zullen daar de komende twee weken doodgaan en onderzoekers gaan kijken hoe dat precies verloopt. Het zijn gelukkig geen mensen maar 29 varkens, het experiment vindt plaats in het Oostenrijkse Tirol. Het halve land is verontwaardigd, maar de geleerden hebben toestemming voor deze dierproef…

De bedoeling van het experiment is om te kijken wat er gebeurt met het organisme onder een lawine. Maar wat precies het nut is voor mensen is niet duidelijk. Ook de dierenredactrice van de populaire Kronenzeitung kon er niet achterkomen. De dierenbescherming is natuurlijk verontwaardigd: “Waarom begraven die geleerden zich zelf niet onder de sneeuw?” De varkens worden wel verdoofd, maar lijden toch gruwelijk, vinden dierenvrienden.

Maar ook veel politici en de Bergrettung zijn tegen het experiment. De Bergrettung helpt mensen die bij een echte lawine in nood raken, maar distantieert zich van deze neplawine. En ook de toerismebranche is er niet blij mee: het Ötztal is een geliefde streek voor wintersport, vooral rond het skioord Sölden.

De wetenschappers beweren dat het onderzoek de hulp aan mensen die onder een lawine worden bedolven kan verbeteren. De varkens krijgen verschillende holtes in de sneeuw rond hun snuit om te ademen, het ene meer dan het andere, en een paar blijven met hun snuit boven de sneeuw. En de varkens worden al in de stal verdoofd, die weten helemaal niet dat ze onder de sneeuw begraven worden, aldus de onderzoekers.

PS: Inmiddels (15 januari) is het experiment onderbroken, meldt de Oostenrijkse omroep, uit angst voor “radicale dierenbeschermers”. De onderzoekers hebben nog niet besloten of ze definitief stoppen. Voor negen varkens komt de schorsing te laat.

Wat zou dat toch zijn met linkse groeperingen? Als er een sterke leider is dan houdt iedereen zijn mond en gaat alles goed. Maar zodra iedereen mag meepraten springen de kikkers uit de kruiwagen. Zoals nu bij de partij Die Linke: roddel, verraad, verdachtmakingen en niemand die orde op zaken kan stellen. Want Oskar Lafontaine is ziek, en wat moeten de socialisten nu doen?

Gisteren begon de Linke aan het nieuwe jaar, de bijeenkomst had de comeback moeten worden van partijleider Oskar Lafontaine. Of tenminste het moment waarop hij duidelijk zou maken of hij actief blijft en zo ja hoe. Maar hij kwam niet, hij is nog niet voldoende hersteld van zijn kankeroperatie in november. En zo lang Lafontaine niet terugkeert gaan de kameraden elkaar te lijf.

Het eerste slachtoffer wordt waarschijnlijk secretaris-generaal Dietmar Bartsch. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de berichten over de affaire die Lafontaine (66) gehad zou hebben met partijgenote Sahra Wagenknecht (40). De partij is hevig verdeeld over de vraag of Bartsch Lafontaine aan de pers verraden heeft, maar het oordeel is waarschijnlijk al geveld: Gregor Gysi is persoonlijk met hem bevriend maar heeft hem nu laten vallen.

Daarmee is er weer een mogelijke partijleider onschadelijk gemaakt, maar wie het dan wel van Lafontaine over moet nemen weet niemand. Ook de tweede man, Gregor Gysi niet. Er zijn officieel twee voorzitters, maar de ene is dus ziek en de ander zit in Brussel. Dat is Lothar Bisky, sinds vorig jaar lid van het Europees parlement. Even terug in Berlijn verzuchtte hij gisteren dat de partij leidt aan “ideologische varkensgriep“.

En er is nog maar één fractievoorzitter, Gregor Gysi. Hij had samen met Lafontaine campagne gevoerd en eind september bijna 12 procent gehaald, een flinke winst. Maar Gysi kan de partij zonder Lafontaine aan zijn zij ook niet de baas, en vooral is er verder niemand die de West-Duitse kameraden bij de les kan houden, alle andere bonzen komen uit het Oosten.

Die grote winst bij de verkiezingen maakt de Linke in feite tot ideale oppositiepartij. De regering-Merkel struikelt dezer dagen ook al van de ene ruzie in de andere en is dus een makkelijk slachtoffer. Maar de Linke heeft geen tijd om oppositie te voeren: de vleugels, de regio’s, de harde communisten en gematigde “realo’s” bekogelen elkaar met beschuldigingen, moties en roddels. En zolang Lafontaine zwijgt gaat het gekrakeel door. Of zoals Gysi zondag al opmerkte: als de andere partijen eens een tijdje niet op ons inhakken dan doen we het zelf wel, we zijn daar erg goed in.

John Demjanjuk staat in München terecht wegens medeplichtigheid aan de dood van 27.900 joden. Nu is er nog een dode bijgekomen, maar uit onverwachte hoek. De zaak die op 30 november begon gaat over het vernietigingskamp Sobibor in 1943. Maar het “nieuwe” slachtoffer is gevallen in 1947. Ook een jood, melden verschillende kranten vandaag.

“Demjanjuk staat terecht” is trouwens niet helemaal juist: op de eerste dag van het proces zat hij in een rolstoel, ’s middags en de hele tweede dag lag hij op een brancard (zie de foto) en op de derde dag kwam hij zijn gevangenisbed niet eens meer uit. Volgens de rechter had hij koorts en dreigde er een infectie. Inmiddels schijnt het alweer beter met hem te gaan, dus de kans is groot dat het proces volgende week weer verder gaat.

Maar nu komt er dus mogelijk een zaak bij: Demjanjuk zou in 1947 in de buurt van Ulm een man hebben doodgereden. Hij was in die tijd waarschijnlijk chauffeur voor het Amerikaanse leger, het was hem namelijk gelukt om daar een baantje te krijgen zonder dat iemand hem ergens van verdacht. In 1952 emigreerde hij naar de VS, pas in de jaren ‘70 werd hij verdacht van oorlogsmisdaden. Een regionale krant meldde al een paar weken geleden dat het geen ongeluk is geweest: Demjanjuk zou de man met opzet hebben aangereden, en het zou een jood zijn geweest.

De Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufklärung nationalsozialistischer Verbrechen zegt dat ze er niets vanaf weten, maar die gaan ook alleen over misdaden tijdens de oorlog. Vandaag bevestigde het Openbaar Ministerie dat het de zaak onderzoekt. Justitie zegt dat privé-onderzoek deze zaak aan het licht heeft gebracht, maar wil niet bevestigen dat het slachtoffer joods was. Het OM wil de nieuwe zaak zo snel mogelijk overdragen aan de rechtbank in München - die de lopende zaak-Demjanjuk al behandelt.

De vraag of het slachtoffer joods was is natuurlijk pikant: het zou het motief kunnen verklaren waarom Demjanjuk hem wilde doden. In de aanklacht van het OM München in de Sobibor-zaak staat ook dat hij niet alleen meewerkte omdat hij daartoe het bevel kreeg, maar ook omdat hij joden haatte. De grote vraag is vooral: wie heeft dit al die tijd geweten, erover gezwegen en is er nu mee naar justitie gegaan?

Ze verbouwen wijndruiven en tabak, het klimaat is zelfs geschikt voor amandelen en kiwi’s. Ik had vóór vandaag ook nog nooit van Herxheim in de Pfalz gehoord, maar het klinkt niet als een plek waar je snel verhongert. Toch is dat een paar duizend jaar geleden volgens archeologen wel gebeurd en zijn de inwoners toen maar aan mensenvlees  begonnen. Afgekloven tot op het beenmerg, is de bizarre conclusie na onderzoek van duizenden botten die in Herxheim zijn gevonden.

De archeologen hebben de botten van ongeveer 500 mensen gevonden, die rond 7000 jaar geleden zijn aangetroffen. Vrijwillig of niet, dat is een van de raadsels. Bruno Boulestin van de universiteit Bordeaux vond grote overeenkomsten tussen de menselijke botten en de resten van slachtvee: het vlees was toen het nog vers was van de botten afgesneden, er zijn sporen van snijwerktuig te zien. Andere sporen wijzen er volgens hem op dat de lichaamsdelen aan spiesen boven een vuur zijn geroosterd - de precieze gegevens staan in het vakblad voor archeologen Antiquity.

Niet iedereen is het met hem eens. Zijn Duitse collega Andrea Zeeb-Lanz denkt dat er sprake was van een ritueel waarvoor de lichamen werden gebruikt, want er is geen bewijs dat het vlees ooit door anderen is genuttigd. Maar het grootste raadsel is eigenlijk: waar kwamen al die mensen vandaan? In Herxheim zelf stonden destijds maar tien huizen. Aan de botten en tanden kan men zien dat de mensen gezond waren, niet met geweld zijn gedood (geen ingeslagen schedel, geen pijlpunten tussen de ribben) en niet van de honger waren bezweken.

Maar als ze niet zijn verhongerd of vermoord, zouden ze dan vrijwillig naar Herxheim zijn gekomen om zich te offeren? En er zat kennelijk systeem in het slachten: volgens de Duitse archeologe werden eerst de armen en benen eraf gehaald, daarna de ribben van de wervelkolom gesneden. In sommige berichten is zelfs sprake van “kauwsporen” aan de botten.

Bij alle mysterieuze gruwelijkheid zijn er gelukkig altijd mensen met humor, in dit geval is voor de Berlijnse Tageszeitung wel duidelijk dat de mensen in de Pfalz altijd al culinaire viespeuken waren. De plaatselijke specialiteit is Saumagen, varkensmaag gevuld met allerlei en dan gekookt. Wereldberoemd geworden als het lievelingsgerecht van Helmut Kohl. En wie dat door zijn keel krijgt is misschien wel tot alles in staat.

Op sommige dagen lijkt het met de vrouwenemancipatie in Duitsland helemaal goed te komen. Vandaag werden twee vrouwen op topposities gekozen. De ene is geen verrassing: de Bondsdag koos Angela Merkel opnieuw tot bondskanselier. Ze heeft de afgelopen weken een coalitie gesmeed die over een ruime meerderheid beschikt, het was alleen pikant dat er in de geheime stemming negen mensen uit de coalitie niet op haar hebben gestemd. Maar de tweede benoeming is een historische vernieuwing: voor het eerst wordt een vrouw de baas van de evangelische kerk, naast de katholieke kerk de grootste van Duitsland, met ruim 24 miljoen leden.

Margot Kässmann is bisschop van Hannover, de evangelische kerk heeft in Duitsland ook bisschoppen. Ze heeft met Angela Merkel niet alleen haar geslacht en het geloof gemeen, beiden zijn gescheiden en hebben een gezonde scepsis tegenover uiterlijk vertoon. Zo kwam ze niet alleen eerlijk voor haar mislukte huwelijk uit, ze vertelde ook openlijk over haar borstkanker en heeft geen goed woord over voor de manier waarop de katholieke kerk met vrouwen omgaat.

Toen Duitsland feest vierde na de benoeming van een Duitse kardinaal tot paus (”Wir sind Papst” kopte de krant Bild) merkte Kässmann alleen schamper op dat het enige waar ze jaloers op is de mooie schoenen van de paus  zijn. En voegde daaraan toe dat het roomse verbod op condooms in het tijdperk van aids onverantwoordelijk is. Zo horen de Duitse protestanten het kennelijk graag, want Kässmann kreeg een overweldige meerderheid van de synode achter zich.

Nog even terug naar de nieuwe regering-Merkel: daar is het verder droevig gesteld met het vrouwenaandeel: van de 16 ministers zijn er maar vijf vrouwen (inclusief de kanselier). Merkel is trouwens de enige van de 16 uit Oost-Duitsland (waar een vijfde van de bevolking woont). Er is wel één Vietnamees, één man in een rolstoel en (voor zover bekend) één homoseksueel. Dat dan weer wel.

Alle dominostenen zijn binnen. Het klinkt misschien kinderachtig, maar een lange rij dominostenen is volgens de gemeente Berlijn de beste manier om de Val van de Muur te vieren. Die stenen zijn de afgelopen maanden door scholieren in binnen- en buitenland beschilderd, zodat ze “na konden denken over wat vrijheid betekent”. En je kunt er een muur mee bouwen en dan weer omgooien. En de stenen zijn nu allemaal klaar en wachten op hun grote moment. En wij mochten ze vanmiddag bekijken.

Het zijn er ongeveer duizend, ze worden op 7 november neergezet langs de lijn waar de Muur stond vanaf de Potsdamer Platz, langs de Brandenburger Tor tot aan de Rijksdag. Op de avond van 9 november, als het precies twintig jaar geleden is dat de Muur open ging, worden ze omgegooid.

Dat zou op een lengte van zo’n anderhalve kilometer een paar minuten duren, veel te kort voor zo’n historisch moment. Daarom wordt het omvallen af en toe onderbroken voor andere plechtigheden. Gelukkig maar, want er komen veel beroemde mensen naar Berlijn op die dag.

Vandaag maakten burgemeester Wowereit en festivalbaas Van Dülmen het hele feestprogramma bekend. De leiders van de vier geallieerden zijn uitgenodigd, de leiders van alle EU-landen, Gorbatsjov en Walesa, en ook nog twee populaire artiesten. DJ Paul van Dyk en zanger Jon Bon Jovi hebben beiden een lied gemaakt om de vrijheid te vieren.

Van de grote wereldleiders heeft overigens niet iedereen de uitnodiging aangenomen: Barack Obama komt niet. Dat is een grote teleurstelling, de kersverse winnaar van de Nobelprijs voor vrede lijkt Berlijn te mijden sinds hij van kanselier Merkel tijdens zijn campagne niet voor de Brandenburger Tor mocht spreken. Hij wordt vervangen door Hillary Clinton, terwijl de andere geallieerden en waarschijnlijk ook alle andere Europese landen hun echte baas sturen.

Berlijners en toeristen kunnen natuurlijk ook de dagen voor 9 november al naar een bijna eindeloze hoeveelheid feesten, tentoonstellingen, concerten en herdenkingen. De hotelbranche meldt dat de kamers al flink vol raken. En dan kunnen de bezoekers voor het eerst in twintig jaar ook weer even voelen hoe het is om niet van oost naar west te kunnen. Want de rij dominostenen van anderhalve kilometer moet natuurlijk goed bewaakt worden, net als de Muur van toen. Er komt een hek omheen en strenge bewaking, want de stenen mogen niet voortijdig omvallen.

Het was een saaie campagne en de kanselier wist al zeker dat ze herkozen zou worden. De opkomst was dramatisch laag, en er was op de uitslagenavonden meer soep en bronwater dan knallende kurken en gutsende vaten bier - ook bij de winnaars. Maar nu wordt het weer leuk in de Duitse politiek, de politiek is namelijk terug.

Er komt weer een duidelijk verschil tussen regering en oppositie: de rechtse partijen regeren, de linkse vormen de oppositie. Tot nu toe was de regering zo groot (443 zetels) en de oppositie zo klein (168 zetels) dat het een ongelijk spel was. De oppositie was bovendien erg verdeeld, met de partij Die Linke aan de ene uiterste kant en de liberale FDP aan de andere. Dus samen een vuist maken zat er niet in.

Dat wordt nu anders: de coalitie van CDU/CSU en FDP krijgt samen 332 zetels en de oppositie 290, dat is een stuk spannender. Bovendien kunnen de linkse partijen op een aantal punten goed samenwerken: ze zijn bijvoorbeeld voor de invoering van een landelijk minimumloon - de aanstaande regering is daartegen. En die nieuwe regering wil de kerncentrales langer open laten dan tot nu toe was afgesproken - de oppositie wil ze juist zo snel mogelijk sluiten.

Ook binnen de nieuwe coalitie wordt het spannend: over een paar dingen zijn ze het snel eens, maar over veel dingen zullen ze van mening blijven verschillen. De FDP wil drastisch bezuinigen op de overheidsuitgaven, de ontslagbescherming beperken en is tegen de overheidssteun aan grote bedrijven als Opel. De vraag is hoeveel Angela Merkel toe zal geven aan de liberalen, ze heeft tot nu toe beloofd “zichzelf te willen blijven”.

En ook buiten parlement en regering staan er spannende tijden te wachten: tegenstanders van kernenergie maken zich op voor protesten, de vakbonden vrezen “sociale kaalslag” en grote bedrijven zitten met honderdduizenden werknemers voor wie ze eigenlijk geen werk meer hebben. De Süddeutsche  Zeitung voorspelt geween en knarsen van tanden - een beeldspraak uit de apocalyps, maar voor ons journalisten en andere liefhebbers van politiek vermaak is het niet het einde van de wereld, integendeel.

Het was een van de meest gemene vragen in het verder nogal keurige TV-debat tussen Merkel en Steinmeier: presentator Frank Plasberg vroeg SPD-kandidaat Frank-Walter Steinmeier: “Het slechtste resultaat van de SPD bij landelijke verkiezingen was 28,8 procent. Dat was in 1953. Hoe denkt u dat te gaan bereiken?” Een gemene maar terechte vraag, want in de peilingen staat de SPD nu op 24 tot 26 procent. Dat heeft met veel dingen te maken, maar ook met de opkomst. Die bereikt volgens de verwachtingen ook een historisch dieptepunt.

Nou valt dat dieptepunt in Duitsland nog wel mee: vier jaar geleden ging 77,7 procent van de kiesgerechtigden stemmen, dat was de laagste opkomst in de geschiedenis van de Bondsrepubliek. Maar in een land dat nog steeds erg alert is op ieder scheurtje in het democratisch bestel zijn de alarmbellen alweer gaan rinkelen. En ook de SPD maakt zich zorgen, want de enige manier om ook maar in de buurt te komen van de uitslag van 1953 is om vroegere SPD-stemmers terug te winnen.

En dat zou moeten kunnen, want er is nóg een record: twee dagen voor de verkiezingen weet een kwart van de kiezers nog niet op wie men wil stemmen. Zouden die mensen in het stemhokje een munt opgooien? Of zouden ze nog twee dagen alle partijprogramma’s doorploegen? Je kunt het je allebei moeilijk voorstellen, tenminste niet voor 15 miljoen mensen. Een flink deel blijft waarschijnlijk gewoon thuis, vandaar die 23 procent die niet stemt.

Er zijn overal campagnes om zoveel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen. Bisschoppen en burgemeesters hebben opgeroepen om te gaan stemmen, er rijdt een bus met “democratie-ambassadeurs” door het land  en een ondernemer in Keulen verloot geldprijzen onder kiezers. Bijzonder is de campagne van dagblad Bild en een website voor studenten: de Wahldate. Via internet kun je iemand zoeken die naar hetzelfde stembureau gaat als jij, daar is “flirten niet uitgesloten”. Ook een manier om aan de toekomst te bouwen.

En ook de SPD probeert zoveel mogelijk mensen op zondag naar de stembus te lokken, de ervaring leert dat een hoge opkomst goed is voor de sociaal-democraten. Zo wordt verwacht dat door het combineren van deelstaat- en landelijke verkiezingen in Brandenburg en Sleeswijk-Holstein de SPD het daar beter zal doen, omdat de opkomst bij dubbele verkiezingen groter is. Kennelijk zijn sociaal-democraten niet zulke ijverige stemmers, daarom kijkt de SPD zelfs met spanning naar de weersverwachting: bij kou en regen blijft een deel van de aanhang thuis. Maar het weerbericht is Frank-Walter Steinmeier gunstig gezind: het wordt zondag zonnig en warm, 17 tot 22 graden.